سفارش تبلیغ
صبا
سکه دولت عشق

برخی گمان می کنند برا ی اینکه جوانان ر ابه سوی امام و مجالس عزاداری بکشند باید نوحه های عاشقانه با تکیه بر زیبایی امام و فرزندانش بخوانند .اشعاری که به این شکل سروده و خوانده می شود ، مصداق حرف کسانی است که در عزاداری امام حسین دست به هر کاری می زنند و در مقابل اعتراض می گویند :" این راه راه عشق است ربطی به دین ندارد " ولی باید گفت انچه به دین ربط ندارد به امام حسین چه ربط دارد ؟مگر حسین از دین جداست یا حسینی که اینها ساخته اند حسین دیگری است باخصوصیاتی مثل زیبایی و قامت رعنا که قصد دلبری دارد و دیگر هیچ .

اسیر تاب گیسوی حسینم             قتیل تیغ ابروی حسینم

به گیسوی دو تایت تا نداری                 میان شهدا همتا نداری

                                                                                   

از نظر علم معانی ، این ابیات اگر در مجلس روضه و نوحه خوانده نشود نمی توان فهمید که راجع به امام است . بلکه تنها به اقتضای حال و مقام باید به ان پی برد والا در هر کافه ای قابل خواندن است .

اما اگر یک فرد غریب که اشنایی با دین ما و امامان ما ندارد و یا حتی همین فرزندان مملکت خودمان که تازه دارند با موازین دینی اشنا شوند با شنیدن این نوحه ها چه چیزی یاد می گیرند ؟ یاد می گیرند هر کس چشم و ابروی قشنگی داشت امام است و مظلوم است و باید او را دوست داشت . واقعا فلسفه قیام امام این بود که مسلمانان امام حسین و خانواده اش را دوست داشته باشند ؟ یا اینکه اهداف او را بشناسند و بدانند در هر زمان که هستند باید از دین خود دفاع کنند اما کدام یک از این اشعارچنین چیزی را القا می کند؟

چیزی که اخر منو از پا درمیاره            چشم حسینه و ابروی حسینه

  قبله من ابروی حسینه                    بهشت من گیسوی حسینه ...

ماه شب چهاره با اون قشنگی                محو تماشای مه روی حسینه

                                                                                       

یکی از دلایل مهمی که دوستداران امام ،او را تنها گذاشتند عدم شناخت به مقام امامت و ولایت بود یکی از مظاهر بارز این عدم شناخت این است که برجسته ترین ویژگی امام و یارانش چشمان سیاه و ابروان کمان و قامت رعناست .

نمونه دیگری از این ابیات :

دیگه نگاه نمی کنی با غصه دارم می زنی

                                           بهت می گم دوستت دارم ولی کنارم می زنی

چیز زیادی نمی خوام فقط منو رها نکن

                                               مثل غریبه ها حسین به صورتم نگاه نکن

تا دلمو خوش می کنم قلب منو می شکنی

                                                  با بی محلیات اقا داری منو می سوزونی

داره میره جوونی ام فکر دقایق می کنم

                                               جوابمو یه جور بده دیگه دارم دق می کنم ...

                                                             

ب-2- عشق بی هدف

یکی دیگر از ویژگی های مهم و مشترک این اشعار ، تأکید بر جنون و دیوانگی است . عقل گریزی از شیوه های کهن فرار از بار سنگین مسئولیت است ، مسئولیتی که از اگاهی و معرفت به امام و نهضت عاشورایی او سر چشمه می گیرد .

دیوونه جز در خونه حسین کجا داره      زیر خیمه حسین دیوونگی صفا داره

دیوونه به جز عشق حسین نوی دونه     ساقی اگر چشم حسینه یکی عاقل نمی مونه

                                              ب-3- انحراف از موضوع اصلی

در مجلس عزاداری شهدا به جای وصف حال و مقام آنان ، وصف حال گوینده و شاعر خوانده می شود و مردم به حال او دل می سوزانند :

همه رفتن ای خدا من نرفتم کربلا

یه سؤال دارم مگر ما دل نداریم ای خدا

یا مگر جا تنگ بود از بهر ما در کربلا

کی روا باشد از گل از ما و گلاب از دیگران

و یا :

ای خدا جون نمی دم تا حسین بر من نشون ندی

    منو تا دست یار تیر مژگان یارابرو کمون ندی    

از طرفی تکیه بر حاجت گرفتن از امام در بیشتر موارد هدف عزاداری را توجیه می کند :

من مراد دلم می گیرم امشب                   در کنار سرت می میرم امشب

                                 در این ابیات نارسا که هم از نظر وزن و قافیه و هم دستور زبان ایراد دارد ؛ محتوایی مناسب عزای امام وجود ندارد .

حسن آزاده طاها بود                   حسین نوباوه زهرا بود

بود قیامش بر حفظ قرآن              جانها فدای شاه شهیدان

بهر خدا بود قیام  حسین               جانها فدای شاه شهیدان

ا زاو بیاموز درس وجدان            جانها فدای شاه شهیدان

                                                                                               

ب-4- القای غم و اندوه بی هدف وزمینه زدایی از هدف عاشورا

ادامه در پست بعدی



  • کلمات کلیدی : نوحه، عاشورا، سبک، محتوا
  • نوشته شده در  جمعه 87/10/27ساعت  1:1 صبح  توسط مریم غفاری جاهد 
      نظرات دیگران()

    2- ایرادات مربوط به محتوا

    الف- تحریف

    مرحوم شهید مطهری درباره تحریفاتی که در اشعاار مربوط به واقعه کربلا رخ  داده می گویند : شخصیت هایی هستند که اینها قولشان حجت است عملشان برای مردم حجت است . خلقشان برای مردم حجت است یک کسی تحریف می کند سخنی را به علی نسبت می دهد که نگفته است یا مقصودش چیز دیگری بوده .این دیگر خیلی خطرناک است خُلقی را به پیغمبر و امام نسبت می دهد که مردم از ان پیروی می کنند در صورتی که خُلق آنها چیز دیگری بوده است در یک حادثه تاریخی که این حادثه از نظر شما یک سند است ، سند اجتماعی از اجتماع ،پشتوانه اخلاق است ، پشتوانه تربیت است این دیگر چقدر اهمیت دارد

    الف-1- تحریف تاریخ

    این تحریفات از دو نوع است یکی این است که اتفاقاتی که نیفتاده و افرادی که در واقعه حضور نداشته اند وارد گود کرده اند مثل دامادی قاسم و حضور لیلا در کربلا که حجم عظیمی از اشعار سوزناک کربلا را به خود اختصاص داده اند :

     

    پدربیا نظری کن به حال مضطر من    ببین که مرگ ستاده است در برابر من

    ببر به خیمه تنم تا که مادرم لیلا     به وقت مرگ ببندد دو دیده تر من

    ز بعد مرگ من ای شه به عمه ام زینب    بگو که جان تو و شیر خوار اکبر من

    بگو به قاسم ناشاد اگر شدی داماد    به حجله چون بروی یاد کن ز اکبر من

                                

    در این شعر،هم لیلا در کربلا هست و هم موضوع عروسی قاسم مطرح است در حالی که اگر عروسی ای هم در کار بوده قبل از روز عاشورا است نه در گرماگرم نبرد که علی اکبر درباره انجام ان وصیت می کند .

    الف- 2- تحریف اخلاقی

    نوع دوم تحریف در برداشت بد از خصوصیات اخلاقی و عملکرد افرادی است که در حادثه حضور فعال داشته اند . در کربلا ما با یک حادثه حماسی طرفیم نه یک واقعه ای تصادفی که ناخواسته پدید آمده باشد . در واقع شخصیت های این حماسه عاد ی نیستند . حرف ها و عملشان هم عادی نبوده بلکه جلوه ای از اعمال خدایی است که درسی ماندگار باشد برای آیندگان ؛اما اشعار و نوحه هایی که دراین مورد سروده شده به هیچوجه القای چنین چیزی را ندارد مثلا در اکثر نوحه ها و روضه ها زینب را در حالی می بینیم که از غم عزیزان بر سینه و سر می زند و حتی سر برهنه کرده است :

    زینب چو دید جسم برادر به روی خاک   زد لطمه بر جبین و به تن کرد جامه چاک

    از دل کشید ناله سراسیمه شد روان    از خیمه سوی قتلگه با آه دردناک

      حتی در زیبا ترین شعری که سروده شده چنین جعلیاتی دیده می شود :

     اهل حرم دریده گریبان گشوده مو               فریاد بر در حرم کبریا زدند

                                    

    مرغ روح شاه دین در قتلگه پر می زند   خواهرش بالای تل بر سینه و سر می زند

                                                

    از آنطرف وصیت شهدا را در هنگام مرگ می شنویم شباهتی به حرف هایی که معمولا رزمندگان عادی جبهه ها هم می زنند ندارد .شهدای کربلا در حال شهادت ، چه وصیتی دارند ؟ چیزی که ما در این نوحه ها می شنویم باز هم افغان و زاری و در خواستهای دنیوی است هیچ سفارشی درباب دین و ادامه راه آنها نمی شود :

    پدربیا نظری کن به حال مضطر من    ببین که مرگ ستاده است در برابر من

    ببر به خیمه تنم تا که مادرم لیلا     به وقت مرگ ببندد دو دیده تر من

    ز بعد مرگ من ای شه به عمه ام زینب    بگو که جان تو و شیر خوار اکبر من

    بگو به قاسم ناشاد اگر شدی داماد    به حجله چون بروی یاد کن ز اکبر من

                                       

    صرف نظر از اینکه لیلا در کربلا و گذشته از جعل تاریخ ، آیا مادر شهیدی چون علی اکبر و همسر امام حسین بر سر نعش جوان شهیدش زاری می کند و حتی از او می خواهد به میدان نرود ! ما در انقلاب خودمان و در دوره جنگ مادران شهیدی را دیدیم که افتخار می کردند. چرا از زینب و لیلا و زنانی که در کربلا بودند چهره ای ساخته ایم که به آنها نمی آید .

    لیلای زار و ناتوان          گفتا به صد آه و فغان

    کی اکبر رعنا جوان        اکبر مرو اکبر مرو

    ای شبه پیغمبر مرو

    آخر تو را من مادرم         بیچاره و بی یاورم

                               رحمی به حال مضطرم       اکبر مرو اکبر مرو

    ای شبه پیغمبر مرو

    گلزار عاشورا ص10

    ام لیلای حزین با اکبر رعنا جوان   با تمام بانوان

    دل پریشان سینه سوزان دیده گریان آمده   شاه خوبان آمده

     

    الف-3- تحریف چهره بزرگان دین به صورت انسان های ضعیف

    موسی بن جعفر را تنها به عنوان امامی در غل و زنجیر و اسیر زندان هارون الرشید می شناسیم . نه از هدفش و نه از مکتبش هیچ نمی دانیم چون در نوحه ها فقط همین ها را گفته اند :

    شعری که بند تکرار شونده اش این است : غریبم خوار و زارم

    به ناله گفت موسی کنج زندان             غریبم خوار و زارم

    دلم گردیده تنگ ای حی سبحان            غریبم خوار و زارم

    شود شب ناله شبگیر دارم                  غریبم خوار و زارم

    ز درد بی کسی افغان برآرم               غریبم خوار و زارم

                                         

    این حرفهای عاجزانه را هر زندانی در بندی می تواند به زبان آرد اما یک انسان والا چنین ناله و افغانی به خاطر زندانی بودن ندارد . حتی زندانی سیاسی عادی هم مردانه در زندان مقاومت می کند و صدا به زاری بلند نمی کند آنوقت ما امام خود را که عمر خود را در راه مبارزه با ظلم صرف کرده اینطور خوار و زار نشان می دهیم .

    برانگیختن حس ترحم حاضران نقل سختی های جهانی و گریه های کودکان تنها حس دلسوزی را بر می انگیزد نه حس دینداری و آزادگی .

    اینقدر که به تشنگی اهل حرم و کتک خوردن بچه ها پرداخته شده اهداف بازگو نشده :

    اهل حرم شاه شهیدان همه عطشان                   در شیون و غوغا ز غم مرگ جوانان

                                                                                                     

    بیماری زین العابدین نیز یکی از موارد تاسف باری است که دیده می شود . امام پنجم هیچ چهره دیگری جز بیماری و اندوه ندارد :

     ای کاش می داد دشمن قراری                   آهسته می رفت کاش این عماری

    بیمار را نیست تاب سواری                       بر بسته بر روی شتر تبدار و مضطر

                                                                                                      

    ب- فراموش کردن هدف

    گر بخواهیم برای مجالس عزاداری فلسفه ای قائل شویم ناچار یکی از ان فلسفه ها ایجاد شناخت از حسین و قیام او برای کسانی است که او را نمی شناسند. دانستن این نکته ضروری است که راه اندازی دسته های عزاداری در اوایل شهادت امام حسین برای اطلاع رسانی بود.  پس از گذشت سالهای متمادی از این واقعه دامنه اطلاع رسانی وسیعتر شد اما رفته رفته کیفیت آن کم و سپس به طور کلی دچار انحراف شد و به ویژه پس از دوره صفویه با ظهور روضة الشهدای واعظ کاشفی دیگر هدف مجالس عزاداری تغییر کلی پیدا کرد و در راستای سیاست های براندازی دین اصیل شروع به کجروی کرد . این انحراف  از هدف در به چند شکل در اشعار دیده می شود :

    ب-1- توجه دادن جوانان به زیبایی ظاهری امام

    ادامه در پست بعدی



  • کلمات کلیدی : نوحه، عاشورا، سبک، محتوا
  • نوشته شده در  جمعه 87/10/27ساعت  12:56 صبح  توسط مریم غفاری جاهد 
      نظرات دیگران()

        مقدمه

    نوحه نوعی مرثیه مذهبی است که با آهنگ و لحن خاص در مجالس سوگواری  امام حسین همراه با مراسم سینه زنی و یا زنجیر زنی خوانده می شود .

     شعرهایی که برای نوحه سروده شده از بحرهای عروضی برخوردار است اما از حیث وزن و قافیه متنوع تر از قالبهای شعر سنتی فارسی است و با ضرب آهنگ های سینه زنی متناسب و هماهنگ است . علاوه بر ان تساوی مصراع ها در برخی از انها رعایت نمی شود و از این نظر شباهتی به شعر آزاد نیمایی دارند .

    درباره سرایندگان نوحه می توان  به دو گروه مشخص اشاره کرد . دسته اول شاعرانی هستند که در کنار فعالیت های ادبی خود به سرودن نوحه نیز پرداخته اند . این شاعران به زبان شعر و ادبیات به معنای خاص تسلط داشته اند و نوحه هایشان نیز خبر از سلاست و روانی زبان انها می دهد . گروه دوم دسته ای هستند که ذوقی در نظم پردازی دارند و تا حدودی با موسیقی نیز آشنا هستند و اطلاق عنوان شاعری بر آنها غیر موجه است اینان به سابقه عشق و علاقه ای که به آل علی و شهدای کربلا دارند تنها به سرودن نوحه اکتفا می کنند و بیشتر از هر چیزی به اجر معنوی این کار چشم دوخته اند . این نوحه سرایان از نظر شغل و حرفه درسطوح مختلف جامعه دیده می شوند .به همین دلیل اکثر اشعاری که از طبع این نوحه سرایان بیرون می اید، تطابقی با اصول ضروری و منطقی شعر ندارد . وزن و قافیه حداقل به صورت نیمایی یکی از ضروریات نوحه ای است که بتوان آنرا در مجالس خواند ، اما به دلیل نا آشنایی این افراد و استقبال مردمی از چنین اشعاری سالیان سال است ابیات ناموزون بی قافیه به طور غلط رواج پیدا کرده و در مجالس خوانده می شود . از طرفی،اکثریت نوحه ها و مراثی سروده شده ،از سوی عوام ،مربوط به عزاداری امام حسین است . با توجه به اینکه نهضت حسینی دارای سه عنصر مهم منطق و عقل ،حماسه و عزت ،عاطفه.است .از این رو اشعاری که برای این نهضت عظیم سروده و خوانده می شود نیز باید واجد این سه عنصر باشد .

    در این مقاله درباره نقاط ضعف نو حه و مرثیه های مرسوم از نظر فرم و محتوا بحث می شود. از جهت فرم، وزن و قافیه و زبان و از نظر محتوا، ارتباط اشعار با نوع حادثه و هدف گوینده و ارتباط آن با اصل موضوع، مورد نظر است .

    در بررسی مراثی و نوحه هایی که به طور گسترده در محافل عزاداری خوانده می شود به نقاط ضعفی بر می خوریم که آنها را می توان به دو دسته فرم و محتوا تقسیم کرد .

    1-       ایرادات مربوط به فرم

    الف- قافیه

    چنانکه ذکر شد سرایندگان اشعار مذهبی به ویژه نوحه و مرثیه اغلب تبحر کافی در سرودن ندارند و از ریزه کاری های شعر بی خبرند به همین دلیل در خیلی از این اشعار اشکالات مربوط به قافیه دیده می شود . شعر زیر دو بیت اول از غزلی است که تمام قافیه هایش با حروف"ون"پایان می پذیرد اما  در اولین بیت حروف پایانی قافیه " ان" است . با اینکه این شعر از نظر وزن مشکلی ندارد و از نظر معنا هم به نسبت اشعاری که به این سبک است قوی تر است ، این اشکال در ان نمایان است .

    بس بانگ غم و ناله به گردون شود امشب     گردون عجبی نیست که ویران شود امشب

    لرزد فلک از ماتم و گرید ملک از غم        در حیرتم اوضاع فلک چون شود امشب...

                    در دو بیت زیر نیزمی بینیم که در بیت اول، حرف روی قافیه متفاوت است. "سرور " را نمی توان با "سوز" قافیه کرد و در بیت دوم دو کلمه به ظاهر هم قافیه داریم در این دو کلمه نیز حرف روی را باید در واژه های "گری" و "خند"جست زیرا بر اساس قوانین قافیه "ان" حروف وصل و خروج هستند که البته عوام میان اینها فرقی قائل نیستند .

    شامیان یکسر همه گرم سرور   اهل بیت مصطفی در آه و سوز

    شامیان زین کاروان خندان بدند    کودکان شاه دین گریان بدند

     

    در بیت زیر نیز همین اشکال دیده می شود. در اینجا نیز واژه های قافیه " عطش "و "جوان " هستند که در حرف روی اشتراکی ندارند. به این نوع عیب قافیه "شایگان" گفته می شود 

    اهل حرم شاه شهیدان همه عطشان    در شیون و غوغا ز غم مرگ جوانان

     

    ب- وزن

    در باب وزن نیز به اشکالات فراوانی بر می خوریم این اشکالات گاه جزئی و ناشی از کم و زیاد شدن سیلابها  و گاه کلی و به صورت تغییر کامل وزن در ابیات مختلف و یا کوتاه و بلند شدن مصراع ها است .

    چون کاروان غم بیامد به شهر شام       در غم و اندوه میان خاص و عام

    شامیان یکسر همه گرم سرور            اهل بیت مصطفی در آه و سوز

    شامیان زین کاروان خندان بدند           کودکان شاه دین گریان بدند

    شامیان من خود امام بن امام              هستم و باشد قدر ما گرام

     

    این شعر صرف نظر از تمام اشکالات معنایی و محتوایی که دارد در وزن و قافیه هم دچار مشکلات عدیده است .اگر بخواهیم ابیات را تقطیع کنیم می بینیم که در بیت اول ،مصراع اول به وزن " مفعولُ فاعلاتُ مفعولُ فاعلات "(بحر منسرح) مصراع دوم به سختی به وزن "مفتعلن مفتعلن فاعلات "(بحر سریع) و سه بیت بعدی به وزن " فاعلاتن فاعلاتن فاعلات "(بحر رمل ) سروده شده است . به طوری که ملاحظه می شود در یک شعر سه وزن مختلف به کار گرفته شده است .

    لاله فاطمه در خون نشسته             یک گل و اینهمه نیزه شکسته

    ای سکینه گریه کن از بهر بابا          وا شهیدا

    نخل سرخ نبی در خون تپیده             ساربان شاخه او را بریده

    کرده زهرا بر حسینش ناله بر پا         وا شهیدا

    بلبل از داغ گل دارد ترانه               می زنندش چرا با تازیانه

    لاله در خون ناله بلبل کرده بر پا        وا شهیدا

    دختر فاطمه از شش برادر             برده یک پیرهن برای مادر

     

    در این شعر نیز بیت اول ، دوم ، سوم ، پنجم و هفتم به وزن "فاعلاتن فعولن فاعلاتن " و بیت دوم و چهارم به وزن "فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن" سروده شده اند . که اولی در بحر مقتضب  و دومی بحر رمل کامل است .

    از طرفی بحور عروضی که برای ساخت چنین اشعاری به کار برده می شود باید دارای ضرباهنگ زیبا و مهیج و یا اهنگ غم انگیز باشد که در اکثر این اشعار چنین چیزی نمی بینیم.  

    ج- زبان

    از نظر زبانی نیز کاربرد واژه های بی ربط با موضوع موجب پایین آمدن سطح بین می شود . واژه های تکراری که در اکثر این اشعار هست تنوع زبان را محدود کرده ، بلاغت سخن را از بین برده است . در تمام این اشعار واژه هایی که نمایانگر اسامی خاص چون لیلا ، عباس ، عون و جعفر و قاسم و زینب و یا واژه های تشبیهی مثل گل و ریحان و بلبل و ...و تشبیهات بی محتوا است دایره این نوع شعر را محدود و غیر منسجم نموده است . بر خی ناهماهنگی های بین واژه ها مثل وصله ای ناجور به چشم می خورد مثلا در این شعر :

    اسیر تاب گیسوی حسینم              قتیل تیغ ابروی حسینم

    به گیسوی دو تایت تا نداری                 میان شهدا همتا نداری

                                                    

    واژه های "قتیل" و "شهید" با دیگر واژه ها ارتباطی معنایی پیدا نکرده و نتوانسته اند  در شعر جایی باز کنند.

    نوع زبان به کار گرفته شده در خیلی مواقع با هدف شعر همخوانی ندارد . با توجه به ابیاتی که در پی می اید می بینیم که واژه ها هیچ تناسبی با یک شعر انقلابی و حماسی که ولوله در میان مسلمین ایجاد می کند ندارد؛ تنها به یک عشق بی منطق اشاره شده که عاشق بدون دلیل گرفتارش شده و نمی تواند فرار کند :

    دوستش دارم چه کار کنم         چه کار با عشق یار کنم

    صید دو چشمونش شدم        کی می تونم فرار کنم

                                                ادامه در پست بعدی



  • کلمات کلیدی : نوحه، عاشورا، سبک
  • نوشته شده در  جمعه 87/10/27ساعت  12:52 صبح  توسط مریم غفاری جاهد 
      نظرات دیگران()

        مقدمه

    نوحه نوعی مرثیه مذهبی است که با آهنگ و لحن خاص در مجالس سوگواری  امام حسین همراه با مراسم سینه زنی و یا زنجیر زنی خوانده می شود .

     شعرهایی که برای نوحه سروده شده از بحرهای عروضی برخوردار است اما از حیث وزن و قافیه متنوع تر از قالبهای شعر سنتی فارسی است و با ضرب آهنگ های سینه زنی متناسب و هماهنگ است . علاوه بر ان تساوی مصراع ها در برخی از انها رعایت نمی شود و از این نظر شباهتی به شعر آزاد نیمایی دارند .

    درباره سرایندگان نوحه می توان  به دو گروه مشخص اشاره کرد . دسته اول شاعرانی هستند که در کنار فعالیت های ادبی خود به سرودن نوحه نیز پرداخته اند . این شاعران به زبان شعر و ادبیات به معنای خاص تسلط داشته اند و نوحه هایشان نیز خبر از سلاست و روانی زبان انها می دهد . گروه دوم دسته ای هستند که ذوقی در نظم پردازی دارند و تا حدودی با موسیقی نیز آشنا هستند و اطلاق عنوان شاعری بر آنها غیر موجه است اینان به سابقه عشق و علاقه ای که به آل علی و شهدای کربلا دارند تنها به سرودن نوحه اکتفا می کنند و بیشتر از هر چیزی به اجر معنوی این کار چشم دوخته اند . این نوحه سرایان از نظر شغل و حرفه درسطوح مختلف جامعه دیده می شوند .به همین دلیل اکثر اشعاری که از طبع این نوحه سرایان بیرون می اید، تطابقی با اصول ضروری و منطقی شعر ندارد . وزن و قافیه حداقل به صورت نیمایی یکی از ضروریات نوحه ای است که بتوان آنرا در مجالس خواند ، اما به دلیل نا آشنایی این افراد و استقبال مردمی از چنین اشعاری سالیان سال است ابیات ناموزون بی قافیه به طور غلط رواج پیدا کرده و در مجالس خوانده می شود . از طرفی،اکثریت نوحه ها و مراثی سروده شده ،از سوی عوام ،مربوط به عزاداری امام حسین است . با توجه به اینکه نهضت حسینی دارای سه عنصر مهم منطق و عقل ،حماسه و عزت ،عاطفه.است .از این رو اشعاری که برای این نهضت عظیم سروده و خوانده می شود نیز باید واجد این سه عنصر باشد .

    در این مقاله درباره نقاط ضعف نو حه و مرثیه های مرسوم از نظر فرم و محتوا بحث می شود. از جهت فرم، وزن و قافیه و زبان و از نظر محتوا، ارتباط اشعار با نوع حادثه و هدف گوینده و ارتباط آن با اصل موضوع، مورد نظر است .

    در بررسی مراثی و نوحه هایی که به طور گسترده در محافل عزاداری خوانده می شود به نقاط ضعفی بر می خوریم که آنها را می توان به دو دسته فرم و محتوا تقسیم کرد .

    1-       ایرادات مربوط به فرم

    الف- قافیه

    چنانکه ذکر شد سرایندگان اشعار مذهبی به ویژه نوحه و مرثیه اغلب تبحر کافی در سرودن ندارند و از ریزه کاری های شعر بی خبرند به همین دلیل در خیلی از این اشعار اشکالات مربوط به قافیه دیده می شود . شعر زیر دو بیت اول از غزلی است که تمام قافیه هایش با حروف"ون"پایان می پذیرد اما  در اولین بیت حروف پایانی قافیه " ان" است . با اینکه این شعر از نظر وزن مشکلی ندارد و از نظر معنا هم به نسبت اشعاری که به این سبک است قوی تر است ، این اشکال در ان نمایان است .

    بس بانگ غم و ناله به گردون شود امشب     گردون عجبی نیست که ویران شود امشب

    لرزد فلک از ماتم و گرید ملک از غم        در حیرتم اوضاع فلک چون شود امشب...

                    در دو بیت زیر نیزمی بینیم که در بیت اول، حرف روی قافیه متفاوت است. "سرور " را نمی توان با "سوز" قافیه کرد و در بیت دوم دو کلمه به ظاهر هم قافیه داریم در این دو کلمه نیز حرف روی را باید در واژه های "گری" و "خند"جست زیرا بر اساس قوانین قافیه "ان" حروف وصل و خروج هستند که البته عوام میان اینها فرقی قائل نیستند .

    شامیان یکسر همه گرم سرور   اهل بیت مصطفی در آه و سوز

    شامیان زین کاروان خندان بدند    کودکان شاه دین گریان بدند

     

    در بیت زیر نیز همین اشکال دیده می شود. در اینجا نیز واژه های قافیه " عطش "و "جوان " هستند که در حرف روی اشتراکی ندارند. به این نوع عیب قافیه "شایگان" گفته می شود 

    اهل حرم شاه شهیدان همه عطشان    در شیون و غوغا ز غم مرگ جوانان

     

    ب- وزن

    در باب وزن نیز به اشکالات فراوانی بر می خوریم این اشکالات گاه جزئی و ناشی از کم و زیاد شدن سیلابها  و گاه کلی و به صورت تغییر کامل وزن در ابیات مختلف و یا کوتاه و بلند شدن مصراع ها است .

    چون کاروان غم بیامد به شهر شام       در غم و اندوه میان خاص و عام

    شامیان یکسر همه گرم سرور            اهل بیت مصطفی در آه و سوز

    شامیان زین کاروان خندان بدند           کودکان شاه دین گریان بدند

    شامیان من خود امام بن امام              هستم و باشد قدر ما گرام

     

    این شعر صرف نظر از تمام اشکالات معنایی و محتوایی که دارد در وزن و قافیه هم دچار مشکلات عدیده است .اگر بخواهیم ابیات را تقطیع کنیم می بینیم که در بیت اول ،مصراع اول به وزن " مفعولُ فاعلاتُ مفعولُ فاعلات "(بحر منسرح) مصراع دوم به سختی به وزن "مفتعلن مفتعلن فاعلات "(بحر سریع) و سه بیت بعدی به وزن " فاعلاتن فاعلاتن فاعلات "(بحر رمل ) سروده شده است . به طوری که ملاحظه می شود در یک شعر سه وزن مختلف به کار گرفته شده است .

    لاله فاطمه در خون نشسته             یک گل و اینهمه نیزه شکسته

    ای سکینه گریه کن از بهر بابا          وا شهیدا

    نخل سرخ نبی در خون تپیده             ساربان شاخه او را بریده

    کرده زهرا بر حسینش ناله بر پا         وا شهیدا

    بلبل از داغ گل دارد ترانه               می زنندش چرا با تازیانه

    لاله در خون ناله بلبل کرده بر پا        وا شهیدا

    دختر فاطمه از شش برادر             برده یک پیرهن برای مادر

     

    در این شعر نیز بیت اول ، دوم ، سوم ، پنجم و هفتم به وزن "فاعلاتن فعولن فاعلاتن " و بیت دوم و چهارم به وزن "فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن" سروده شده اند . که اولی در بحر مقتضب  و دومی بحر رمل کامل است .

    از طرفی بحور عروضی که برای ساخت چنین اشعاری به کار برده می شود باید دارای ضرباهنگ زیبا و مهیج و یا اهنگ غم انگیز باشد که در اکثر این اشعار چنین چیزی نمی بینیم.  

    ج- زبان

    از نظر زبانی نیز کاربرد واژه های بی ربط با موضوع موجب پایین آمدن سطح بین می شود . واژه های تکراری که در اکثر این اشعار هست تنوع زبان را محدود کرده ، بلاغت سخن را از بین برده است . در تمام این اشعار واژه هایی که نمایانگر اسامی خاص چون لیلا ، عباس ، عون و جعفر و قاسم و زینب و یا واژه های تشبیهی مثل گل و ریحان و بلبل و ...و تشبیهات بی محتوا است دایره این نوع شعر را محدود و غیر منسجم نموده است . بر خی ناهماهنگی های بین واژه ها مثل وصله ای ناجور به چشم می خورد مثلا در این شعر :

    اسیر تاب گیسوی حسینم              قتیل تیغ ابروی حسینم

    به گیسوی دو تایت تا نداری                 میان شهدا همتا نداری

                                                    

    واژه های "قتیل" و "شهید" با دیگر واژه ها ارتباطی معنایی پیدا نکرده و نتوانسته اند  در شعر جایی باز کنند.

    نوع زبان به کار گرفته شده در خیلی مواقع با هدف شعر همخوانی ندارد . با توجه به ابیاتی که در پی می اید می بینیم که واژه ها هیچ تناسبی با یک شعر انقلابی و حماسی که ولوله در میان مسلمین ایجاد می کند ندارد؛ تنها به یک عشق بی منطق اشاره شده که عاشق بدون دلیل گرفتارش شده و نمی تواند فرار کند :

    دوستش دارم چه کار کنم         چه کار با عشق یار کنم

    صید دو چشمونش شدم        کی می تونم فرار کنم

                                                ادامه در پست بعدی



  • کلمات کلیدی : نوحه، عاشورا، سبک
  • نوشته شده در  جمعه 87/10/27ساعت  12:52 صبح  توسط مریم غفاری جاهد 
      نظرات دیگران()


    لیست کل یادداشت های این وبلاگ
    ;کتری!
    دلخوشیهای خوابگاهی
    عکس های گمشده
    اخلاق فدای مذهب
    خلاف مجاز!
    توله سگ های شیطان
    گوشی طفلکی من!
    کابوس
    سنتور خانم!
    [عناوین آرشیوشده]
     
    *AboutUs*>